ഡിജിറ്റൽ പേയ്മെൻ്റുകളും പണത്തിൻ്റെ ഉപയോഗം നിരുത്സാഹപ്പെടുത്താനുള്ള നടപടികളും ഉണ്ടായിട്ടും സമ്പദ്വ്യവസ്ഥയിൽ പണത്തിൻ്റെ ഉപയോഗം ഇപ്പോഴും ഉയർന്നത് എന്തുകൊണ്ടാണെന്നത് ഒരു രഹസ്യമായി തുടരുന്നു. 2016ൽ 500, 1000 രൂപ നോട്ടുകൾ അസാധുവാക്കിയ സർക്കാർ തീരുമാനത്തെ സുപ്രീം കോടതി സാധൂകരിക്കുന്നതിനാൽ, നോട്ട് അസാധുവാക്കലിന് ശേഷമുള്ള ആറ് വർഷത്തിനിടെ പ്രചാരത്തിലുള്ള കറൻസി ഏകദേശം ഇരട്ടിയായതായി റിസർവ് ബാങ്ക് ഓഫ് ഇന്ത്യ (ആർബിഐ) കാണിക്കുന്നു.
നോട്ട് നിരോധനത്തിന് തൊട്ടുമുമ്പ് പ്രചാരത്തിലുണ്ടായിരുന്ന കറൻസിയുടെ മൂല്യം 17 ലക്ഷം കോടി രൂപയായിരുന്നു. 2022 ഡിസംബർ 23 വരെ, ആർബിഐ കണക്കുകൾ പ്രകാരം പ്രചാരത്തിലുള്ള കറൻസി 32.4 ലക്ഷം കോടി രൂപയാണ്. 2017 ജനുവരി 6-ന് നോട്ട് നിരോധനത്തെത്തുടർന്ന് പ്രചാരത്തിലുള്ള കറൻസി (സിഐസി) 9 ലക്ഷം കോടി രൂപയായി കുത്തനെ ഇടിഞ്ഞിരുന്നു. 2016 നവംബർ 4-ന് രേഖപ്പെടുത്തിയ 17 ലക്ഷം കോടിയിൽ നിന്ന് 50% ഇടിവാണ് ഇത്.
500 രൂപയിൽ താഴെയുള്ള വളരെ ചെറിയ ഇടപാടുകൾക്ക് പണം ഒരു പ്രധാന ഉപകരണമായി തുടരുമെന്ന് ധനനയത്തിന് ശേഷമുള്ള ഒരു പത്രസമ്മേളനത്തിൽ ഡെപ്യൂട്ടി ആർബിഐ ഗവർണർ ടി റാബി ശങ്കർ പറഞ്ഞിരുന്നു. “കറൻസികൾക്ക് മൂല്യമുള്ള ഡിമാൻഡും ഉണ്ട്,” ഡെപ്യൂട്ടി ഗവർണർ ന്യായവാദം ചെയ്തു. നാഷണൽ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് പബ്ലിക് ഫിനാൻസ് ആൻഡ് പോളിസിയിലെ (എൻഐപിഎഫ്പി) സാമ്പത്തിക ശാസ്ത്ര പ്രൊഫസർ ലേഖ ചക്രവർത്തി, രാജ്യത്തെ ഉയർന്ന ഡിജിറ്റൽ ഡിവിഡ് കാരണം സമ്പദ്വ്യവസ്ഥയിലെ പണത്തിൻ്റെ ഉയർന്ന ഉപയോഗമാണെന്ന് പറയുന്നു. “പല ഇടപാടുകളും ഇപ്പോഴും ഡിജിറ്റൽ പേയ്മെൻ്റുകളല്ല, ‘പണം’ വേണമെന്ന് നിർബന്ധിക്കുന്നതിനാൽ ക്യാഷ്ലെസ് പേയ്മെൻ്റുകളിലേക്ക് മാറാനുള്ള പെരുമാറ്റ മാറ്റത്തിനും സമയമെടുക്കും. ഇന്ത്യയിലെ ഡിജിറ്റൽ വിഭജനം ആശങ്കാജനകമാണ്, ഡിജിറ്റൈസ്ഡ് കറൻസിയുടെ മുന്നോടിയായി ഡിജിറ്റൽ ഇൻഫ്രാസ്ട്രക്ചർ ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നത് വളരെ നിർണായകമാണ്, ”ചക്രവർത്തി പറയുന്നു.
നോട്ട് അസാധുവാക്കൽ സമയത്ത് ജിഡിപി അനുപാതത്തിൽ പ്രചാരത്തിലുണ്ടായിരുന്ന കറൻസി ഏകദേശം 11.5% ആയിരുന്നു, ഇത് നോട്ട് നിരോധനം മൂലം 2017 മാർച്ച് അവസാനത്തോടെ 8.67% കുറഞ്ഞു. എന്നിരുന്നാലും, അതിനുശേഷം അത് ക്രമാനുഗതമായി വർദ്ധിച്ചു, പണമിടപാട് (സിഐസി) 4 ലക്ഷം കോടി രൂപ വർദ്ധിച്ചപ്പോൾ 2020-21 ൽ 14.4% വരെ എത്തി. 2021-22ൽ 2.8 ലക്ഷം കോടി രൂപ മാത്രം ചേർത്തതോടെ കറൻസിയുടെ വിനിമയ വളർച്ച കുറഞ്ഞു. 2021-22 അവസാനത്തോടെ, പ്രചാരത്തിലുള്ള പണം 13.27% ആയിരുന്നു.
നോട്ട് നിരോധനത്തിനു ശേഷമുള്ള ഡിജിറ്റൽ പേയ്മെൻ്റുകൾ ഒന്നിലധികം തവണ കുതിച്ചുയർന്നു എന്നതാണ് കൂടുതൽ ആശ്ചര്യപ്പെടുത്തുന്നത്. 2016 ഒക്ടോബറിലെ വെറും 100 കോടി രൂപയുടെ പ്രതിമാസ ഇടപാടുകളിൽ നിന്ന് 2022 ഡിസംബറിലെ പ്രതിമാസ യുപിഐ ഇടപാടുകൾ 11.90 ലക്ഷം കോടി രൂപയായി.
